Jef Cornelis: 'Kunst is voor weinigen'

Op 26 september 2018 overleed cineast en televisieregisseur Jef Cornelis. Hij liet een uniek oeuvre na van films en programma’s over hedendaagse beeldende kunst die in opdracht van de voormalige BRT en later de VRT tot stand kwamen. Als lid of voorzitter van advies- en aankoopcommissies bij de Vlaamse overheid en het bedrijfsleven was hij mede verantwoordelijk voor de uitbouw van de belangrijkste publieke kunstcollecties in ons land. Hij was bovendien een mentor voor tal van tentoonstellingsmakers in binnen- en buitenland.

Meermaals heb ik Jef Cornelis horen zeggen: “Kunst is voor weinigen”. Hij zei het niet in de gebiedende wijs om te provoceren maar in de aantonende wijs als een vaststelling, een conclusie van een waarnemer. Ofwel zag hij dat slechts een klein aantal mensen interesse had voor kunst, ofwel dat het publiek dat wel kwam opdagen er onbegrip voor toonde. Als regisseur van de toenmalige BRT was hij nochtans dé grote pleitbezorger van de hedendaagse beeldende kunst. Televisie was tijdens de tweede helft van de twintigste eeuw hét massamedium bij uitstek. En Cornelis gebruikte het als geen ander om het over kunst te hebben. Volksverheffing was bij de openbare omroep een maatschappelijke opdracht. Hij vulde die in op een compromisloze en niet belerende manier waardoor zijn programma’s – achteraf bekeken – actueel gebleven zijn en een rijk kunsthistorisch archief vormen.

Ik heb Jef Cornelis persoonlijk leren kennen in 1986 bij de aanloop van zijn televisiemarathon De Langste Dag waaraan ik logistiek heb meegewerkt. In een meer dan zes uur durende live uitzending bracht het programma verslag uit over de openingsdag van de tentoonstellingen Chambres d’Amis en Initiatief ’86. Voor De Langste Dag zette Cornelis de grote middelen in. De intussen historische Gentse kunstzomer van 1986 werd in beeld gebracht als een klassieke wielerwedstrijd met live-captaties door een helikopter, interviews met deelnemende kunstenaars, politici, curatoren en bezoekers ter plaatse en paneldiscussies in de studio.

Na onze samenwerking ter gelegenheid van De Langste Dag is Jef Cornelis voor mij een mentor gebleven in mijn professionele loopbaan. Ik acht het dan ook passend om na zijn overlijden daarop terug te blikken met een tentoonstelling die aan hem is opgedragen. Ze bestaat uit twee luiken: enerzijds een keuze uit het filmwerk van Jef Cornelis – mede samengesteld door gastcurator Cis Bierinckx - in de container die architect Stéphane Beel in 1989 op zijn vraag ontwierp voor de BRT, nu opgesteld in de binnentuin van het Roger Raveelmuseum, en anderzijds een ruime selectie hedendaagse kunstwerken in de tentoonstellingsruimtes van het museum. Het feit dat architect Stéphane Beel zowel de container als het gebouw voor het Raveelmuseum ontwierp is medebepalend voor het concept van de tentoonstelling.

De in de zalen van het museum geëxposeerde kunstwerken verwijzen zowel naar de geprojecteerde films als naar een aantal tentoonstellingsprojecten uit het verleden die ik op aanraden van Jef Cornelis realiseerde of er aan meewerkte en naar zijn rol bij het aankopen van hedendaagse beeldende kunst voor publieke collecties van de Vlaamse overheid en de Stichting Proximus. De selectie bestaat uit werk van Lothar Baumgarten, Joseph Beuys, Guillaume Bijl, Marcel Broodthaers, Daniel Buren, James Lee Byars, Christo, Leo Copers, Thierry De Cordier, Raoul De Keyser, Paul De Vylder, Eugenio Dittborn, Lili Duhourie, Etienne Elias, Helmut Federle, Jef Geys, Rodney Graham, Victor Grippo, Harry Gruyaert, David Lamelas, Bernd Lohaus, Anna-Maria Maiolino, Robert Mapplethorpe, Guy Mees, Bruce Nauman, Gabriel Orozco, Ria Pacquée, Panamarenko, César Paternosto, Sigmar Polke, Roger Raveel, Walter Swennen, Luc Tuymans, Patrick Vanden Eynde, Philippe Van Snick, Jan Vercruysse, Gert Verhoeven, Lawrence Weiner, Franz West en een anoniem kunstwerk.